Mandela alikabili historia ya mgawanyiko, umoja wa Afrika Kusini ukahitaji uamuzi wa kihistoria

Viongozi wa kanisa wanaweza kujenga huduma yenye unyenyekevu kwa kutoa nafasi ya kweli ya kusikiliza, kuwahusisha waliotengwa, na kufuatilia hatua zilizokubaliwa. Ushiriki unakuwa wa maana pale sauti za watu zinapoonekana katika maamuzi, majukumu, na mabadiliko yanayofuata.

Mwaka 1995, kabla ya fainali ya Kombe la Dunia la Raga mjini Johannesburg, Afrika Kusini, matokeo hayakuwa yamejulikana. Timu ya Springboks ilikuwa imebeba historia ya mgawanyiko wa nchi, huku raga ikiwa imetazamwa na wengi kama alama ya upande mmoja wa jamii. Rais Nelson Mandela alichagua kukutana na nahodha wa timu, François Pienaar, na kuonyesha hadharani kwamba timu hiyo inaweza kuwa sehemu ya kujenga umoja wa taifa.

Springboks ilishinda fainali dhidi ya New Zealand. Picha ya Mandela akiwa amevaa jezi yenye jina la Pienaar ikawa ishara maarufu ya wakati huo. Tukio hilo limeandikwa katika Long Walk to Freedom, wasifu wa Mandela.

Kilichokuwa muhimu hakikuwa jezi pekee. Mandela alitambua kwamba uongozi wa taifa lenye majeraha ulihitaji kuwafikia watu ambao wengine waliwaona kama sehemu ya tatizo. Aliingia katika eneo ambalo lilikuwa na kumbukumbu ngumu kwa wengi, akatafuta njia ya kuunda jukumu la pamoja. Huo ulikuwa uamuzi wa kisiasa, lakini pia ulikuwa somo kuhusu uongozi unaosikiliza na unaojua kwamba umoja haujengwi kwa kulazimisha watu wasahau yaliyopita.

Kusikiliza kunahitaji kutoa nafasi yenye usalama

Katika utekelezaji wa Sinodi Tanzania, kutoa nafasi kunamaanisha zaidi ya kupanga mkutano na kuwaalika watu. Kunamaanisha kuunda mazingira ambayo waamini wanaweza kusema kuhusu furaha, maumivu, mashaka, na mapendekezo yao bila kuogopa kudharauliwa au kuwekewa alama.

Kiongozi anaweza kuanza kwa kuuliza maswali machache yaliyo wazi:

Ni watu gani hawafiki kwenye mikutano yetu, na kwa nini? Ni changamoto zipi zinawafanya vijana, wanawake, watu wenye ulemavu, familia zenye mahitaji, au waamini walioko pembezoni washindwe kushiriki? Ni jambo gani tunalisikia mara kwa mara, lakini bado hatujalifanyia kazi?

Majibu hayapaswi kukusanywa kama taarifa ya jalada. Kusikiliza kunapata maana pale kunapoathiri hatua inayofuata.

Ushiriki unaonekana katika maamuzi na majukumu

Mtu akitoa maoni, anahitaji kuona namna maoni hayo yalivyoshughulikiwa. Huenda jibu likawa, “Tutalifanyia kazi.” Huenda pia likawa, “Hili haliwezi kufanyika kwa sasa kwa sababu fulani.” Uwazi wa aina zote mbili hujenga uwajibikaji.

Parokia au jumuiya inaweza kuchagua jambo moja la kuanza nalo kwa muda maalumu. Kwa mfano, inaweza kuunda kikundi kidogo cha kusikiliza vijana katika maeneo yao, kuboresha njia ya kupokea malalamiko, au kuwapa watu waliotengwa jukumu la kupanga shughuli inayowahusu moja kwa moja.

Jukumu hilo linahitaji mipaka iliyo wazi, mtu wa kufuatilia, na muda wa kurudi kwa jumuiya na kutoa taarifa. Bila hayo, ushiriki unaweza kubaki kuwa maneno mazuri yasiyobadilisha maisha ya mtu.

Hapa ndipo tunapaswa kuwa waangalifu. Nidhamu ya kufuatilia hatua si kutaka kila jambo likamilike haraka. Baadhi ya matatizo yanahitaji muda, rasilimali, ushauri, au mabadiliko ya taratibu. Uaminifu unajengwa kwa kusema ukweli kuhusu kinachowezekana, kinachochelewa, na kinachohitaji msaada zaidi.

Unyenyekevu unaunganisha kusikiliza na kutenda

Uongozi wa kanisa unaosikiliza haupunguzi mamlaka ya kiongozi. Unaitumia mamlaka hiyo kwa huduma. Kiongozi bado anahitaji kufanya maamuzi, kuweka mwelekeo, na kulinda mafundisho na watu walio chini ya uangalizi wake. Lakini maamuzi hayo yanakuwa na hekima zaidi yanapopitia kwenye mazungumzo ya kweli na watu wanaoishi na matokeo yake.

Katika huduma ya kila siku, hatua ya kwanza inaweza kuwa ndogo: kutembelea kikundi ambacho hakisikiki sana, kuacha muda wa kutosha wa majibu katika mkutano, au kumteua mtu wa kufuatilia pendekezo lililokubaliwa. Hatua hiyo ndogo inaweza kufungua mlango wa uaminifu ambao hotuba ndefu haiwezi kuufungua.

Mandela na Pienaar hawakuweza kuondoa historia ya Afrika Kusini kwa tukio moja. Walichofanya ni kuonyesha kwamba ishara ya umoja inahitaji uamuzi wa kuingia katika eneo lenye kumbukumbu nzito na kuwapa wengine nafasi ya kubeba jukumu pamoja. Kwa jumuiya zetu, somo ni hili: sikiliza kwa heshima, shirikisha kwa uwazi, kisha rudi na taarifa ya hatua iliyochukuliwa. Kesho, anza kwa kumwuliza mtu mmoja ambaye mara nyingi hasikiki, “Ungependa kanisa letu lielewe nini kuhusu maisha yako?”