’n Dienende leier in ’n skool stel mense se waardigheid, behoeftes en verantwoordelikheid voor persoonlike aansien. In Suid-Afrikaanse geloofsgebaseerde skole beteken dit dat leierskap sigbaar word in praktiese sorg vir leerders, gesinne, personeel en die omliggende gemeenskap.
In 1995 het Nelson Mandela by ’n soortgelyke uitdaging te staan gekom. Suid-Afrika was besig om ná apartheid ’n nuwe nasionale identiteit te vorm. Die Springbok-rugbyspan was vir baie swart Suid-Afrikaners ’n simbool van die vorige bestel, terwyl baie wit Suid-Afrikaners die span as deel van hul identiteit beskou het. Die 1995 Rugbywêreldbeker in Suid-Afrika het dus veel meer as sport op die spel gehad.
Mandela het die span ondersteun en die Springbok-trui aangetrek, selfs al was die uitkoms nog onbekend. Suid-Afrika het die eindstryd teen Nieu-Seeland op Ellispark in Johannesburg gewen. John Carlin beskryf hierdie tydperk in Playing the Enemy, die boek waarop die film Invictus later gebaseer is.
Die waarde van die verhaal lê nie daarin dat sport alle verdeeldheid opgelos het nie. Dit het gewys hoe ’n leier ’n bestaande simbool kon benader met genoeg nederigheid om te vra wat dit vir ander mense beteken. Mandela het ruimte gemaak vir ’n gedeelde doel sonder om mense se geskiedenis of pyn te ontken.
Vir ’n skoolleier is die beginsel eenvoudig: die gemeenskap wat jy dien, bestaan nie net uit mense wat reeds met jou saamstem nie.
Leierskap begin met luister na die hele skoolgemeenskap
’n Skoolhoof of bestuursliggaam kan maklik aanvaar dat die belangrikste behoeftes reeds bekend is. Die personeel wil beter ondersteuning hê. Ouers wil duidelike kommunikasie hê. Leerders wil veilig voel en ernstig opgeneem word. Die buurt kan vra vir toegang tot hulpbronne, ruimtes of kennis.
Hierdie behoeftes moet egter nie net van bo af geïnterpreteer word nie. Dienende leiers skep doelbewuste geleenthede om te luister. Dit kan ’n klein groepbespreking met leerders wees, ’n gesprek met ouers ná skool, of ’n gereelde vergadering waar personeel probleme kan noem sonder vrees vir straf.
Luister beteken nie dat elke versoek aanvaar kan word nie. Dit beteken dat mense se werklikheid eers verstaan word voordat besluite geneem word. Wat gebeur wanneer luister soos instemming voel? verduidelik waarom goeie luister ruimte vir waarheid kan skep sonder om alle verskille uit te wis.
Nederigheid word sigbaar in gewone besluite
Nederigheid in leierskap is nie selfverkleining nie. Dit is die bereidheid om verantwoordelikheid te dra, terugvoer te ontvang en erkenning te deel.
In ’n skool kan dit beteken dat ’n leier ’n fout in kommunikasie erken voordat iemand anders dit moet uitwys. Dit kan beteken dat ’n onderwyser se kennis oor ’n leerder se omstandighede ernstig oorweeg word. Dit kan ook beteken dat ’n skool se diens aan die buurt saam met plaaslike mense beplan word, eerder as om namens hulle te besluit.
Geloof gee aan hierdie houding ’n dieper grondslag. Jesus se voorbeeld van diens verbind invloed aan liefde, opoffering en aandag aan ander. Dit gee egter geen toestemming vir leiers om hulself as redders van die gemeenskap te beskou nie. ’n Skool dien beter wanneer dit mense se agentskap versterk en nie hul afhanklikheid van die instelling vergroot nie.
Gedeelde verantwoordelikheid maak sorg volhoubaar
Wanneer een persoon elke probleem moet oplos, raak die gemeenskap broos. Wanneer verantwoordelikheid gedeel word, kan meer mense bydra tot die oplossing.
’n Skool kan begin met een konkrete vraag: Watter probleem kan ons hierdie kwartaal saam aanspreek? Die antwoord kan swak bywoning, konflik tussen leerders, voedselonsekerheid, beperkte studieondersteuning of ’n gebrek aan veilige naskoolse ruimtes wees.
Kies dan een klein, uitvoerbare stap. Bepaal wie moet luister, wie kan help, watter hulpbronne beskikbaar is en hoe die skool sal weet of die stap werk. Hou die beperkings eerlik. ’n Skool kan ondersteuning bied, maar dit kan nie elke ekonomiese, mediese of gesinsprobleem oplos nie.
Hierdie eerlikheid beskerm diensleierskap teen vertoon. Praktiese sorg vra soms vir ’n verwysing na kundige hulp, ’n gesprek met ’n kerk of gemeenskapsorganisasie, of bloot die erkenning dat ’n probleem groter is as die skool se kapasiteit.
Begin met een luisterende besluit
Mandela se benadering in 1995 het nie alle spanning laat verdwyn nie. Dit het wel gewys dat ’n leier ’n verdelende simbool met omsigtigheid en ’n gedeelde doel kan benader. Die uitkoms was onseker voordat die wedstryd gewen is, maar die keuse om mense se betekenis en waardigheid ernstig op te neem, was reeds ’n vorm van leierskap.
’n Skool hoef nie op ’n nasionale verhoog te staan om dieselfde beginsel toe te pas nie. Kies een groep wat minder gehoor word. Luister sonder om dadelik te verdedig. Erken wat buite die skool se vermoë lê. Nooi ander mense om die volgende verantwoordelike stap saam te neem.
Dienende leierskap begin dikwels daar: met ’n besluit wat wys dat mense nie slegs bestuur word nie, maar raakgesien en verantwoordelik betrek word.
Comments
No comments yet.