Viongozi wa Kikristo Nchini Kenya: Ujasiri wa Kusema Ukweli Bila Kuchochea Chuki

Viongozi wa Kikristo nchini Kenya wanaweza kudai heshima katika tofauti za kisiasa kwa kusema ukweli kwa ujasiri, huku wakikubali uwajibikaji wa pamoja kwa usalama, lugha na matendo ya jamii wanayoongoza. Heshima ya kisiasa haimaanishi kukubaliana kila jambo; inamaanisha kupinga uovu bila kuwanyima wapinzani ubinadamu wao.

Ujasiri wa kusema ukweli bila kuchochea chuki

Katika mijadala kuhusu vurugu za kisiasa, kanisa lina jukumu gumu. Linapaswa kutaja dhuluma, vitisho, uchochezi na matumizi mabaya ya mamlaka kwa majina yanayoeleweka. Wakati huohuo, viongozi wake hawapaswi kutumia madhabahu kuongeza hasira dhidi ya kabila, chama au kundi fulani.

Hapo ndipo tofauti kati ya ujasiri na uchochezi inaonekana. Ujasiri unasema, “Hili ni kosa, na tunahitaji kulirekebisha.” Uchochezi unasema, “Wao ni maadui, kwa hiyo lolote dhidi yao linakubalika.” Kauli ya kwanza hufungua mlango wa uwajibikaji. Ya pili huandaa mazingira ya kulipiza kisasi.

Kwa hiyo, kiongozi wa Kikristo anapozungumzia uchaguzi, maandamano au migawanyiko ya kisiasa, anaweza kuuliza maswali matatu: Nani ameumizwa? Nani ana mamlaka ya kuzuia madhara? Na sisi kama jamii tunapaswa kufanya nini sasa?

Maswali hayo yanasaidia ujumbe ubaki karibu na hatua halisi. Inaweza kuwa kuomba viongozi wa vyama wakatae vitisho, kusaidia familia zilizoathirika, kuandaa mazungumzo ya eneo, au kukataa kusambaza video na ujumbe unaochochea kisasi.

Somo kutoka Afrika Kusini wakati matokeo hayakuwa ya hakika

Mwaka 1990, Nelson Mandela aliachiliwa kutoka gerezani Afrika Kusini, huku F. W. de Klerk akiwa rais wa nchi hiyo. Mazungumzo ya kuvunja utawala wa ubaguzi wa rangi yalianza, lakini mpito huo haukuwa na uhakika. Vurugu za kisiasa ziliendelea na kulikuwa na hofu kwamba nchi ingeanguka katika mzozo mpana kabla ya uchaguzi wa kidemokrasia.

Mandela na de Klerk walitofautiana kwa kina kuhusu mustakabali wa Afrika Kusini. Hata hivyo, mchakato wa mazungumzo ulihitaji pande zilizokuwa zimegawanyika kukubali kwamba suluhisho lingehitaji mazungumzo, makubaliano na mfumo wa uwajibikaji. Mwaka 1994, Afrika Kusini iliendesha uchaguzi wake wa kwanza wa kitaifa ulioshirikisha watu wote, na Mandela akawa rais.

Maelezo haya yameandikwa katika Long Walk to Freedom, kumbukumbu za Mandela, na katika nyaraka za historia ya mpito wa Afrika Kusini. Somo lake si kwamba viongozi hao walikubaliana kila jambo. Somo ni kwamba tofauti kubwa zinaweza kukabiliwa kwa ujasiri wa kusema ukweli na nidhamu ya kutafuta njia inayolinda maisha ya watu.

Kenya inahitaji aina hiyo ya uongozi wa Kikristo wakati lugha ya kisiasa inapokaribia kuwagawa majirani. Viongozi wa dini hawawezi kubeba jukumu lote la wanasiasa, vyombo vya usalama au raia. Lakini wanaweza kukataa kuwa sehemu ya mfumo unaowafanya watu waogope jirani zao kwa sababu ya msimamo wa kisiasa.

Uwajibikaji wa pamoja unaonekana kwa matendo madogo

Uwajibikaji wa pamoja huanza na mambo yanayoweza kufanywa katika kanisa, kikundi cha vijana, familia na eneo la makazi. Kiongozi anaweza kuweka kanuni rahisi: hakuna ujumbe wa kuchochea vurugu utakaosomwa kwenye mkutano; madai makubwa yatathibitishwa kabla ya kusambazwa; na mtu anayetoa ushahidi wa madhara atasikilizwa bila kudhalilishwa.

Hatua nyingine ni kuunda nafasi salama ya mazungumzo. Watu wa mitazamo tofauti wasiketi pamoja ili kushindana kwa sauti, bali kueleza kile wanachoogopa, wanachopoteza na wanachohitaji kutoka kwa viongozi. Mazungumzo hayo hayaondoi tofauti mara moja. Yanapunguza uwezekano wa tofauti kugeuka kuwa uadui wa kudumu.

Pia, viongozi wa dini wanapaswa kuwa tayari kukiri wanapokosea. Ikiwa kanisa lilisambaza taarifa isiyothibitishwa, lilimpa nafasi mzungumzaji aliyedhalilisha kundi fulani, au lilikaa kimya wakati wa madhara, kurekebisha ujumbe hadharani ni sehemu ya uongozi. Uaminifu haujengwi kwa kujifanya haujakosea.

Anza na hatua moja ya uaminifu leo

Mafundisho ya kuanza kidogo yanaweza kusaidia hapa. Badala ya kujaribu kutatua mgawanyiko wote wa kisiasa kwa mkutano mmoja, kiongozi anaweza kuchagua hatua moja inayoweza kurudiwa: kusoma taarifa kabla ya kuisambaza, kuwasiliana na mtu mwenye msimamo tofauti kwa heshima, au kutaja madhara ya vurugu bila kuwahukumu waathirika.

Hatua ndogo haimaanishi tatizo ni dogo. Inamaanisha uwajibikaji unahitaji tabia zinazorudiwa, si hotuba kubwa pekee. Ujasiri wa kusema ukweli unakuwa wa kuaminika pale unapoambatana na usikivu, maombi, msaada kwa walioathirika na utayari wa kurekebisha makosa.

Katika Afrika Kusini, matokeo ya mpito hayakuwa yamehakikishwa wakati mazungumzo yalipoanza. Hilo ndilo linalofanya mfano huo uwe muhimu. Kenya haihitaji viongozi wa dini wanaojifanya tofauti hazipo. Inahitaji viongozi wanaoweza kukabiliana nazo bila kuzifanya kuwa sababu ya kuharibu utu wa mwingine.

Leo, kabla ya kushiriki ujumbe wa kisiasa, simama kwa muda na uulize: Je, maneno haya yanasema ukweli, yanamlinda aliye katika hatari, na yanafungua nafasi ya uwajibikaji? Kama jibu ni hapana, hatua ya kwanza ya ujasiri inaweza kuwa kutoyasambaza.